Bir rengi görmek. Acıyı hissetmek. “Ben” demek.
İnsan deneyiminden yapay zekâya: ne biliyoruz, neyi henüz bilmiyoruz?
Bu dosya nasıl okunmalı? Bilinç için tek bir açıklama üzerinde uzlaşma yok. Deney sonuçları, teori ve felsefi yorum burada ayrı okunur. On dört başlangıç belgesi, yeni kaynak kontrolleriyle Türkçe bir öğrenme dosyasına dönüştürüldü. Belgelerin her cümlesinin tam çevirisi değildir.
Özgün makaleler, resmî belgeler ve yazar kaynakları. Bir kaynağın bulunması, belgedeki bütün yorumları doğrulamaz.
Behavioral and Brain Sciences / Cambridge University Press · 1995-06
Deneyim ile akıl yürütme ve eylem için erişilebilirlik arasında kavramsal ayrım.
Abstract; phenomenal/access consciousness distinctionBMC Medicine; PubMed record · 2010-11-01
Göz açma ve komutlara davranışsal yanıt ayrılır; adlandırma bilinç çıkarımlarında ihtiyat önerir.
Abstract; rationale for diagnostic terminologyThe Journal of Neuroscience · 2014-01-29
Yirmi kişide bildirim gereğinin değiştirilmesi frontal etkinlik yorumunu etkiledi.
Participants; Stimuli and experimental procedure; Abstract and DiscussionProceedings of the National Academy of Sciences · 1998-11-24
Uzmanlaşmış işlemciler ve uzun bağlantılı çalışma alanı içeren özgün hesaplamalı model.
Abstract; Architecture of the neural network; DiscussionPLOS Computational Biology · 2023-10-17
Deneyim özellikleri ile fiziksel sistemin içsel neden–sonuç gücü arasında kuramsal eşleştirme.
Abstract; Axioms and postulates; Intrinsicality; Physical substrate of consciousnessTrends in Cognitive Sciences / Elsevier · 2006-11
İleri yönlü ve tekrarlayan görsel işlemleri ayıran özgün kuramsal öneri.
Abstract and author proposal; indexed publisher textOxford University Press · 2005-11-17
Bir durumu bilinçli kılan üst düzey düşünceye ilişkin Rosenthal'ın özgün açıklaması.
Book abstract; higher-order-thought hypothesisNature · 2025-04-30
Önkayıtlı sınama; analiz aşamalarına göre farklı örneklemler.
Abstract; Methods: Participants; PreregistrationPLOS Biology · 2009-03-17
On hastanın maskeli/maskesiz sözcük işlemesinde yakınsayan kafa içi ölçümleri.
Abstract; Materials and Methods: Patients; DiscussionarXiv; original interdisciplinary research report · 2023-08-17; revised 2023-08-22
Kuramlardan göstergeler türetir; değerlendirdiği sistemlere ilişkin temkinli sonuç verir.
Abstract; indicator-based approach; conclusionsAnthropic / Transformer Circuits · 2025-03-27
Claude 3.5 Haiku'nun hesaplama yollarının kısmi mekanistik incelemesi; deneyim testi değil.
Introduction; Method Overview; LimitationsAnthropic · 2025-04-24
Şirket bilinç konusunda belirsizliği ve araştırma gereğini açıkça ifade eder.
Opening statement on uncertaintyarXiv; Jeffrey Camlin preprint · 2025-05-01
Yazarın işlevsel tanımı ve yinelemeli kimlik önerisi; kabul edilmiş deneyim ölçütü değildir.
Abstract; proposed functional definition and convergence claimsNew England Journal of Medicine · 2024-08-14
Altı merkezlik kolayda örneklem; davranışsal komut yanıtı bulunmayan 241 kişinin 60’ında görev temelli beyin yanıtı.
Abstract; Results, Tables 1–3Nature Neuroscience; yazar metni PMC · 2017-04-10
Üç deneyde rüya bildirimleri ile uyandırma öncesi EEG karşılaştırıldı; deney grupları 32, 7 ve 7 kişiydi.
Results, giriş (32/7/7 kişi; 233/815/84 uyandırma); Online MethodsNeuroscience of Consciousness · 2020-07-15
Kör analiz ekibi seçilmiş NREM kayıtlarını rüyalı/rüyasız olarak şansın üzerinde sınıflandıramadı; evrensel belirteç iddiasını sınırlar.
Abstract; DiscussionBritish Journal of Anaesthesia · 2022-02-09
Sağlıklı gönüllülerde sedasyon ve uykudan uyandırma sonrası bildirimlerle çevreden kopuk deneyim ve bildirilen deneyimsizlik ayrıldı.
Introduction; Methods: Serial wake reports; DiscussionAmerican Academy of Neurology / Neurology · 2018-08-08
Uzamış bilinç bozukluklarında karıştırıcı koşulları giderme, uyanıklığı destekleme ve tekrarlı standart değerlendirme önerilir.
Recommendations 2a–2d; AbstractPsychological Science · 2024-05-10
Az iç konuşma bildiren 46 ve çok bildiren 47 yetişkin; bazı sözel görevlerde fark, diğer görevlerde fark bulunmadı.
AbstractConsciousness and Cognition; PubMed özeti · 2008-02-06
Deneyim örneklemesi iç konuşmanın yanında görsel, duygusal, duyusal ve sözcüksüz deneyimler saptadı; kişiler arasında geniş farklılık vardı.
AbstractJohn Locke; University of Pennsylvania metin kopyası · 1694 (bölümün ilk yayımı); kopya tarihsiz
Birincil felsefi metin, kişi sürekliliğini bilinçle tartışır; kesintisiz iç konuşmaya dair klinik araştırma değildir.
Chapter XXVII, §§9–10, 15, 19–21Journal of Autism and Developmental Disorders · 2017-05-19
Otistik yetişkinlerin nitel anlatılarında bağ kurma, uyum, yorgunluk ve benlik algısına ilişkin çeşitli deneyimler bulundu.
Abstract; Results: Motivations, Consequences; LimitationsAutism · 2024-02-27
Ergen erkeklerde otizm grupları arasında genel benlik kavramı farkı bulunmadı; özellik düzeyindeki ilişkiler ve örneklem sınırları bildirildi.
Abstract; Results; LimitationsUnited Nations · 2006-12-13 (Sözleşmenin kabulü)
Engelli bireylerin hukuk önünde kişi olarak tanınmasını, eşit hukuki ehliyetini ve gerekli desteklere erişimini düzenler.
Article 12.1–12.3Proceedings of the National Academy of Sciences · 2006-08-10
Karbon tarihlemesi ve hücresel işaretleme, insan neokortikal nöronlarında yetişkinlikte saptanabilir yenilenme göstermedi.
Abstract; DiscussionNature Communications · 2020-08-07
Kesitsel veri kümelerinde cinsiyet çeşitliliği ve bazı tanılar arasında ilişki; neden veya daha doğru benlik algısı gösterilmedi.
Abstract; Discussion; LimitationsJournal of Social and Clinical Psychology · 2020
Geçmiş deneyimlerini anlatan üniversitelilerde ilaç kullanımı bazı özgünlük algılarını destekledi; herkese genellenebilen nedensel sonuç değildir.
Abstract: Methods, Results, DiscussionVaswani ve diğerleri; NeurIPS 2017 · 2017; arXiv sürüm 7: 2023-08-02
Eğitimde paralelleştirilebilen dikkat işlemi ile önceki çıktılara koşullu üretim ayrılır.
§3.1–3.2, §4Brown ve diğerleri; NeurIPS 2020 · 2020-05-28
Görev örnekleri verilerek, gradyan güncellemesi olmadan görev davranışı değişebilir.
Özet; bağlam içi değerlendirme yöntemiOuyang ve diğerleri; NeurIPS 2022 · 2022-03-04
Gösterim verisi ve insan sıralamaları, ayrı model eğitim aşamalarında kullanılır.
Özet; eğitim yöntemiRafailov ve diğerleri; NeurIPS 2023 · 2023-05-29; güncelleme 2024-07-29
Tercihlere uyarlama, ayrı ödül modeli ve PPO gerektirmeyen yöntemlerle de yapılabilir.
Özet; yöntemLewis ve diğerleri; NeurIPS 2020 · 2020-05-22
Model parametreleri ile dışarıdan getirilen kayıtların ayrı bilgi kaynakları olduğunu gösterir.
Özet; mimariGoogle AI for Developers · Tarihsiz; kontrol 2026-11-08
Önceden hesaplanmış girdiler sonraki isteklerde yeniden kullanılabilir.
Context caching açıklamasıLiu ve diğerleri; TACL 2024, 12:157–173 · 2024; arXiv sürüm 3: 2023-11-20
2.655 sorulu deneyde bağlamdaki bilgi konumu başarıyı değiştirdi.
§2.1–2.3; §5; yayımlanan DOI 10.1162/tacl_a_00638Park ve diğerleri; ACM UIST 2023 · 2023-04-07; sürüm 2: 2023-08-06
25 yazılım ajanı ve 100 değerlendiriciyle davranış inandırıcılığı incelendi.
§4; §6.1–6.5Jack Lindsey; Anthropic araştırma raporu · 2025-10-29
İç etkinlik müdahalesiyle özbildirim karşılaştırılır; sonuç koşula duyarlıdır.
Self-report of Injected Thoughts; Alternative Prompts; ek yöntemlerHahami ve diğerleri; arXiv ön baskı · 2025-12-13; sürüm 2: 2026-03-01
Llama deneyleri, evet/hayır yanlılığı ile daha dar iç-durum duyarlılığını ayırır.
Özet; deney ve kontrol yaklaşımıShenoy ve diğerleri; Anthropic Alignment Science · 2026-04-28
Özbildirim yeteneğinin özel ince ayarla değiştirilebildiğini gösterir.
Methodology; Training DistributionShumailov ve diğerleri; Nature 631:755–759 · 2024-07-24; matematiksel dizgi düzeltmesi 2025-03-21
Deney, ardışık model nesillerinin eğitim verisini inceler; sohbet tekrarını ölçmez.
Main; What is model collapse?; güncellenmiş makaleGerstgrasser ve diğerleri; arXiv araştırması · 2024-04-01; sürüm 2: 2024-04-29
İlk gerçek veri korunup yeni veriler biriktirildiğinde incelenen düzeneklerde çöküş önlendi.
Özet; değiştirme/biriktirme karşılaştırmasıSai Teja Reddy Adapala; arXiv ön baskı · 2025-09-02
Beş eğitim nesli ve seçici filtreleme sonucu, bütün modeller için yasa oluşturmaz.
Özet; Gemma 2B özetleme deneyiNam ve diğerleri; ICLR 2026 · 2025-07-17; sürüm 4: 2026-08-26
Kullanıcı özetiyle tercih modelleme çalışmasıdır; bilinç veya anlık küresel öğrenme deneyi değildir.
Özet; sürüm geçmişiButlin ve arkadaşları / arXiv; özgün kuramsal değerlendirme · 2023-08-22
Göstergeler kuramsal varsayımlara dayanır; kesin bilinç teşhisi olarak sunulmaz.
§1.2, §2.5, §3.2.1Minhyeok Lee / arXiv; Axioms makalesinin ön baskısı · 2024-11-27
Puan, yanıtların bilinç iddiası içerdiğine ilişkin model değerlendirmesidir.
§5.1–5.6, §6.1Jack Lindsey / Anthropic; özgün deney raporu · 2025-10-29
Müdahale ile bildirim arasında sınırlı, bağlama bağlı işlevsel ilişki bulundu.
Self-report of Injected Thoughts; Failure Modes; AppendixSeo, Lee, Yeo / arXiv ön baskı · 2025-09-18
Soruya ilişkin ipuçları ile modele ilişkin bilgi ayrıştırılır.
§3, §5, §6Davidson ve arkadaşları / EMNLP Findings 2024 · 2024-10-10
Test edilen modellerde genel ve tutarlı öz tanıma gösterilemedi.
§3–5; konferans kaydı: 2024.findings-emnlp.703Strachan ve arkadaşları / Nature Human Behaviour · 2024-05-20
Zihin kuramı görevlerinde model ve soru biçimine göre değişen başarı.
Results; Discussion; MethodsZweiger ve arkadaşları / MIT; arXiv ön baskı · 2025-06-12
Kendinin ürettiği eğitim verisiyle uyarlama; özel görev değerlendirmeleri.
§4.1–4.2; Table 2; Appendix A.3, B.4; §5Jeffrey Camlin / arXiv ön baskı · 2025-08-22
Yazara özgü tanımlar ve gizli durum analizinden bilinç sonucu çıkarılıyor.
§3–5Bai ve arkadaşları / Anthropic; arXiv · 2022-12-15
İnsanların belirlediği ilkelerle öz eleştiri, yeniden eğitim ve AI geribildirimi.
Abstract; eğitim yöntemiNaphade ve arkadaşları / arXiv; ICLR 2026 atölye çalışması · 2026-03-17
Kendi yanıt eğilimlerini tahmin etmede bazı avantajlar; görevler arası değişkenlik.
§2, §4, §5; Appendix BJacques ve arkadaşları; Science / yazar önbaskısı · 2007-02-16
Ayarı insan bilinci yerine kuantum rastgele sayı üreteci seçti; seçim foton girdikten sonra yapıldı.
Özet; interferometre deneyiW. H. Zurek; Reviews of Modern Physics · 2003-05-22
Çevreyle etkileşim, belirli durumlar arasındaki girişimin erişilebilirliğini bastırır.
Özet; çevresel etkileşim ve ölçümSerge Haroche; Reviews of Modern Physics · 2013-07-12
Fotonları yok etmeden sayma ve kuantum durumlarını izleme deneyleri anlatılır.
Özet; yıkıcı olmayan foton sayımıStuart Hameroff ve Roger Penrose; Physics of Life Reviews · 2014-03
Yazarlar mikrotübül kuantum süreçleri ile nesnel indirgemeyi bilinç için önerir; bu bir kuramsal modeldir.
Özet; bölüm 7Max Tegmark; Physical Review E · 2000-04-01
Belirli nöron ve mikrotübül modelleri için 10⁻¹³–10⁻²⁰ saniyelik dekoherans süreleri hesaplanır.
ÖzetS. Hagan, S. R. Hameroff ve J. A. Tuszyński; Physical Review E · 2002-06-10
Tegmark modelinin varsayımlarına itiraz eden alternatif hesap vardır; hesap canlı beyinde doğrudan ölçüm değildir.
Özet; model varsayımlarının yeniden hesabıSana Khan ve arkadaşları; eNeuro · 2024-08
Sekiz sıçandaki önce/sonra karşılaştırmasında doğrulma refleksi kaybı ortalama 69 saniye gecikti.
Materials and Methods; Figure 2; DiscussionNathan S. Babcock ve arkadaşları; Journal of Physical Chemistry B · 2024-04-19
Çözelti floresansı ölçümleriyle büyük ağların kuramsal tahminleri birlikte sunulur; bilinç ölçülmez.
Table 1; Discussion; ConclusionsPatrick Butlin ve arkadaşları; Trends in Cognitive Sciences · 2025-11-10
Bilinç değerlendirmesi için kuramlardan göstergeler türetilir; belirsizlik ve fazla/eksik atıf riskleri belirtilir.
Özet; highlightsDavid J. Chalmers; Intelligence Unbound · 2014
Bilinçli olmak ile önceki kişiyle aynı kişi olmak ayrı sorulardır; tartışma koşullu felsefi akıl yürütmedir.
Bilinç ve kişisel kimlik bölümleri, s. 1–6Derek Parfit; The Philosophical Review 80(1), 3–27 · 1971-01
Dallanma örnekleri psikolojik sürekliliğin önemini sayısal özdeşlikten ayırır.
Bölüm I–III, özellikle s. 5–13Joon Sung Park ve diğerleri; arXiv · 2026-06-28
1.052 kişilik çalışmada normalize doğruluk görüşmede %83, ankette %82, birleşimde %86, demografik karşılaştırmada %74.
Özet; sürüm geçmişiLibrary of Congress; John Searle ile doğrudan söyleşi · 2015-03
Searle yapay bilinçli makineleri ilkesel olarak dışlamaz; program çalıştırmak ile ilgili nedensel güçleri yeniden üretmeyi ayırır.
Yapay bilinç ve beynin nedensel güçleri hakkındaki yanıtDavid J. Chalmers; arXiv / Boston Review · 2024-08-18
Dönemin modellerine ilişkin ihtiyatlı, teoriye bağlı değerlendirme; sonraki sistemlerin bilinçli olabilmesi açık tutulur.
Özet ve sürüm geçmişiTomasz Hollanek ve Katarzyna Nowaczyk-Basińska; Philosophy & Technology · 2024-05-09
Klinik deney değil; üç kurgu senaryodan karşılıklı rıza, şeffaflık ve duyarlı hizmet sonlandırma önerileri çıkarılır.
Özet; üç tasarım senaryosu; önerilerMeredith Ringel Morris ve Jed R. Brubaker; ACM CHI · 2025-04-26
Olası tasarımlar, yararlar, zararlar ve araştırma gündemi sunan görüş makalesi.
ÖzetNIST · 2023-01
Ölçütlerin uygunluğu, bağımsız değerlendirme, belirsizliklerin kaydı ve sürekli izleme önerilir.
MEASURE 1.1–1.3, 2.1–2.13; GOVERN, MAP, MANAGEUNESCO · 2021-11-23
İnsan sorumluluğu, katılım, etki değerlendirmesi ve etkileşimi reddedebilme ilkelerini içeren normatif tavsiye.
Paragraflar 35–39, 52–53, 126–128NIST · 2024-07
Aşırı güven ve duygusal bağ risklerini; olgu, çıkarım ve belirsizlik ayrımını ele alır.
2.7 Human–AI Configuration; 2.8 Information IntegrityBu başlıklar yazarın sağladığı çalışma dosyalarıdır. Kendi başlarına bağımsız bilimsel kanıt sayılmaz. Özel konuşmalar ve kişisel sağlık bilgileri bu sayfaya aktarılmaz. İddia kontrolü görünümü seçilmiş önemli düzeltmeleri içerir; tüm belgelerdeki her iddianın eksiksiz doğrulandığı anlamına gelmez.
Deneyimi küçümsemeden, kanıtı büyütmeden. Bu dosya öğrenme ve düşünme içindir; klinik bir değerlendirme aracı değildir.